Żywność i klimat: Wpływ żywności na środowisko

15 minute read

Zaktualizowano Sun Aug 08 2021

Jaki jest problem z rolnictwem?

Ludzie jedzą mnóstwo żywności. Żeby ją całą wyhodować, polegamy na procesie zwanym rolnictwem lub hodowlą. Biorąc pod uwagę jego skalę, nie jest zaskoczeniem, że rolnictwo w znacznym stopniu przyczynia się do zmian klimatu.

Jak myślisz, jaki odsetek emisji gazów cieplarnianych powstałych w wyniku działalności człowieka pochodzi z produkcji i dystrybucji żywności?


Spośród emisji spowodowanych przez podaż na żywność, rolnictwo odpowiada za 82% z nich (zielony, żółty i pomarańczowy fragment diagramu pokazany poniżej).

Emisje gazów cieplarnianych z łańcucha dostaw żywności

A zatem skąd pochodzą te emisje?

Zużycie energii

Prowadzenie gospodarstwa rolnego wymaga energii. Większość tej energii pochodzi ze spalania paliw kopalnych, podczas którego do atmosfery uwalniany jest CO₂.

Możesz sobie wyobrazić, do czego służy ta energia?


Nawozy i pestycydy

Wiele środków chemicznych stosowanych w rolnictwie również wymaga znacznych zasobów energii do produkcji.

Rolnicy często stosują nawozy sztuczne: środki chemiczne, które zawierają specyficzne składniki odżywcze, by rośliny rosły większe, silniejsze i w szybszym tempie.

Większość nawozów zawiera pierwiastek azotu. Dlaczego rośliny potrzebują azotu?


Azot jest wykorzystywany do wytwarzania białek

Podczas gdy nawozy są niesamowicie przydatne, ich produkcja jest odpowiedzialna za 1,2% globalnych emisji gazów cieplarnianych.

Co więcej, większość upraw może wykorzystać jedynie około 50% zastosowanego nawozu. Pozostały nawóz jest często rozkładany przez mikroorganizmy glebowe do podtlenku azotu (N₂O): gazu cieplarnianego wywołującego efekt cieplarniany 300 razy silniejszy niż CO₂.

Jeśli nawóz dostaje się do rzek i jezior, zawarte w nim składniki odżywcze karmią glony i plankton, które ograniczają ilość światła i tlenu w wodzie. To powoduje duszenie się ryb i innych gatunków wodnych.

Obieg azotu w gospodarstwie rolnym

Pestycydy to kolejne środki chemiczne stosowane przez rolników. Chronią one uprawy przed chorobami, chwastami i roślinożernymi owadami. Bez zastosowania strategii ochrony upraw takich jak pestycydy straty w zbiorach mogłyby sięgnąć nawet 80%!

Jednak tak samo jak w przypadku nawozów, produkcja tych środków chemicznych wymaga energii. Są one również toksyczne dla różnych form dzikiej przyrody, włączając w to zapylacze, które pomagają roślinom się rozmnażać, i mikroorganizmy, które utrzymują glebę zdrową i żyzną.

Emisje inne niż CO₂

Rolnictwo jest największym emitentem gazów cieplarnianych podtlenku azotu (N₂O) i metanu (CH₄), odpowiadając kolejno za 80% i 45% antropogenicznych emisji tych gazów.

Dlaczego CH₄ jest tak szkodliwy dla środowiska?


Omówiliśmy już, jak N₂O może być uwalniany z nawozów sztucznych. Ale skąd jeszcze mogą pochodzić emisje inne niż CO₂? Spójrzmy na poniższy rysunek:

Emisje z rolnictwa inne niż CO₂

Wylesianie i degradacja gleby

Prawie 25% emisji pochodzących z produkcji żywności jest uwalniane na etapie oczyszczania gruntu pod rolnictwo.

Rolnictwo wykorzystuje 50% nadających się zamieszkania terenów na Ziemi i jest odpowiedzialne za 80% wylesienia na świecie.

Użytkowanie terenów nadających się do zamieszkania

Kiedy teren jest oczyszczany pod rolnictwo, do atmosfery uwalniane są znaczne ilości dwutlenku węgla. Skąd pochodzi ten magazynowany dwutlenek węgla?


Uprawy zastępujące drzewa magazynują mniej dwutlenku węgla i nie są tak skuteczne w utrzymywaniu zwartej gleby. To sprawia, że gleba jest niestabilna i w konsekwencji dochodzi do jej degradacji, prowadzącej do osuwisk i burz piaskowych.

Degradacja gleby

Zużycie wody

Podczas gdy woda stanowi 71% powierzchni Ziemi, jedynie 3% z tego to woda słodka, której używamy do picia i podlewania upraw. Około dwie trzecie zasobów słodkiej wody są uwięzione w lodowcach, co oznacza, że tylko 1% wody na świecie jest dostępny do bezpośredniego wykorzystania przez ludzi.

Rolnictwo wykorzystuje więcej słodkiej wody niż którykolwiek inny sektor gospodarki, odpowiadając za ponad 70% zużycia słodkiej wody na świecie.

Niektóre produkty rolne wymagają więcej wody od innych. Jak myślisz, które z tych produktów zużywają najwięcej wody (na kilogram)?


A spośród tych?


Przyjrzyjmy się temu dokładniej:

Ślad wodny różnych produktów

Zmiany klimatu tylko pogorszą te problemy i do 2025 roku nawet do dwóch trzecich globalnej populacji doświadczy braków wody.

Do 2050 roku globalna populacja ma osiągnąć 9,7 miliarda, więc produkcja żywności będzie musiała wzrosnąć o 50-100%, aby móc wykarmić rosnącą liczbę ludzi. A zatem jak możemy to osiągnąć, skoro rolnictwo już teraz tak bardzo obciąża naszą planetę i zasoby?

Czym jest zrównoważone rolnictwo?

Powtórzmy to szybko. Obecnie rolnictwo:

  • Uwalnia około 21% światowych emisji gazów cieplarnianych (tj. 82% emisji wynikających z naszej podaży na żywność)
  • zużywa mnóstwo energii
  • niszczy otaczające ekosystemy
  • zajmuje 50% gruntów nadających się do zamieszkania na Ziemi
  • degraduje glebę, co powoduje uwalnianie CO₂ i utrudnia roślinom wzrost
  • odpowiada za 70% globalnego zużycia wody

Gdyby rolnictwo stało się bardziej zrównoważone, żywność mogłaby być produkowana w nieskończoność na tym samym obszarze bez uszczuplania zasobów. Zrównoważone rolnictwo jest również mniej podatne na zmiany klimatu, co będzie miało zasadnicze znaczenie, jeśli mamy być w stanie się wyżywić w obliczu zmian klimatu.

W następnych rozdziałach przyjrzymy się działaniom, które rolnicy i konsumenci mogą podejmować, aby produkcja żywności stała się bardziej zrównoważona.

Następny rozdział